DİSK/Çerkezoğlu: Taban fiyat talebimiz 13 bin 200 lira

Türkiye Devrimci Emekçi Sendikaları Konfederasyonu (DİSK) 2023 yılına ait minimum fiyat talebini açıkladı.

DİSK AR tarafından hazırlanan Taban Fiyat Araştırması’nı açıklayan DİSK Lideri İstek Çerkezoğlu, tartışmalı ve eksik hesaplanan TÜİK datalarında dahi enflasoyn yükset 85,5 olduğunu, işçilerin enlfasyonun yüzde 125 ile yüze 140 ortasında gerçekleştiğini aktararak, “İnsanca bir minimum fiyatın net 13 bin 200 lira olması gerekir“ dedi.

Çerkezoğlu, bulgularını aktardığı Minimum Fiyat araştırmasında şu noktalara dikkta çekildi:

Merkez Bankası ve DİSK-AR bilgileri minimum fiyat civarında bir fiyatla çalışanların oranının yüzde 50’lerde olduğunu gösteriyor. Milyonlarca personel taban geçim için yetersiz olan minimum fiyatla geçinmeye çalışırken, emekçilerin bir kısmı de yasal taban fiyata dahi erişemiyor.

AB ülkelerinde ortalama toplu pazarlık kapsama oranı yüzde 60’ların, OECD ülkelerinde yüzde 30’ların üzerinde iken ILO’ya nazaran Türkiye’de genel olarak yüzde 7,5, özel dalda ise yüzde 6’nın altında. Bu durum Türkiye’de minimum fiyat civarında çalışanların oranını artırırken AB ülkelerinde minimum fiyatlar çalışanların kapsamını düşürüyor.

Ücretler minimum fiyat seviyesine geriliyor

Türkiye’de başka emek gelirleri artışının sonlu kalması sonucunda minimum fiyat ile başka fiyatlar ortasındaki makas kapanıyor ve taban fiyat civarı fiyatla çalışanların oranı artıyor. Giderek artan bir biçimde daha çok işçi taban fiyata yakın fiyatlarla çalışır hale geliyor. Türkiye süratle taban ücretliler ülkesine dönüşüyor.

Ücretler minimum fiyat seviyesine geriliyor. 2005 yılında aylık ortalama fiyat ve maaş geliri minimum fiyatın 2,2 katı iken, 2020’de minimum fiyatın 1,7 katına geriledi. İşgücü maliyeti araştırmalarına nazaran ise taban fiyatın ortalama işgücü karına oranı 2012’de yüzde 44 iken 2020’de yüzde 73’e yükseldi.

Asgari fiyatını ulusal gelire oranı düştü

Araştırmaya nazaran, 1974’te kişi başına GSYH’nin yüzde 80,6’sı seviyesinde olan taban fiyat, 2022 yılında GSYH’nin yüzde 43,7’ye geriledi. 2016’da taban fiyatın kişi başına GSYH’ye oranı yüzde 59,7 iken 2022’de yüzde 43,7’ye geriledi. Minimum fiyat kişi başına gelire paralel olarak artsaydı brüt minimum fiyatın 2022’de ortalama 5 bin 738 TL değil, 10 bin TL’nin üzerinde olması gerekirdi.

Özel kesimde çalışanları yüzde 65’i minimum ücretli

Özel dal çalışanlarının yüzde 21,7’si minimum fiyata erişemiyor. Özel dalda minimum fiyat ve altında fiyatla çalışanların oranı yüzde 50,4 ve minimum fiyat civarında çalışanların oranı yüzde 10 yakınlığında yüzde 64,7’düzeyinde.

Kadınların yüzde 60 minimum ücretli

Kadınların çok büyük bir kısmı taban fiyat ve daha altında fiyatlarla çalışmaktadır. Taban fiyatın yüzde 10 fazlası ve altında fiyat alanların oranı genelde yüzde 48,7 iken bayanlarda yüzde 55,6’ya yükseliyor.

Türkiye Avrupa’da en düşüklerden

2012’de Avrupa’da Türkiye’den düşük taban fiyata sahip 12 ülke varken, 2022’de bu sayı 2’ye düştü. Türkiye’den daha düşük minimum fiyata sahip iki ülke Bulgaristan ve Arnavutluk olarak izlendi.

Dolar cinsinden en düşük

2008’de yıllık 371 dolar taban fiyat 2016’da 430 dolara yükseldi. Sonra ekonomik ve siyasal istikrarsızlığa bağlı olarak taban fiyat dolar cinsinden gerilemeye başladı. Minimum fiyat TL’nin bedel kaybının hızlanmasıyla 2022 yılı ortalaması olarak 298 dolara kadar geriledi.

Merkez Bankası’nın yıllık ortalama Cumhuriyet altını fiyatlarına nazaran 2003 yılında taban fiyatın yıllık fiyatı ile 25 altın alınabilirken 2022’de yıllık net minimum fiyatla yalnızca 9 Cumhuriyet altını alınabiliyor.

Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) Avrupa Birliği (AB) ülkelerinde taban fiyatın avro cinsinden yıllık ortalama değişimine ait hesaplamalar yapmaktadır. Eurostat’a nazaran Türkiye, Avrupa ülkeleri içinde en düşük üçüncü taban fiyata sahip üçüncü ülke. Eurostat bilgileri brüttür. Türkiye’den daha düşük minimum fiyata sahip ülkeler aylık 268 avro ile Arnavutluk ve aylık 363 avro ile Bulgaristan olarak görülüyor.

2022’de AB ülkeleri içinde en yüksek minimum fiyat aylık 2 bin 313 avro ile Lüksemburg’a ilişkin. Taban fiyat Belçika’da bin 842, İrlanda’da bin 774, Hollanda’da bin 756, Almanya’da bin 744, ve Fransa’da bin 645 euro.

ABD’de emekçi bin 210 euro minimum fiyata sahipken, İspanya bin 166, Yunanistan 831, Portekiz 823, Malta 792, Polonya 642 ve Romanya 516 euro taban fiyata sahip. Böylelikle Türkiye’deki taban fiyat yalnızca Yunanistan, Portekiz ve İspanya üzere Avrupa Birliği’nin Güney ülkelerinden ve ABD’den değil, Polonya, Romanya ve Macaristan üzere Doğu Avrupa ülkelerinden de düşük.