Altılı masanın anayasa değişikliği çalışması tanıtıldı

Tanıtım toplantısı, CHP Genel Lideri Kemal Kılıçdaroğlu, GÜZEL Parti Genel Lideri Meral Akşener, Demokrat Parti Genel Lideri Gültekin Uysal, Saadet Partisi Genel Lideri Temel Karamollaoğlu, DEVA Partisi Genel Lideri Ali Babacan ve Gelecek Partisi Genel Lideri Ahmet Davutoğlu’nun iştirakiyle Bilkent Otel’de yapıldı.

Toplantıda birinci olarak, çalışmayı yapan Komite üyeleri tarafından anayasa değişikliğine ait hazırlanan metin, Genel Lider yardımcıları tarafından okundu.

CHP Genel Lider Yardımcısı Muharrem Erkek, 28 Şubat tarihli mutabakat metinlerini temel alan Anayasa değişikliği teklifini kamuoyunun takdirine sunduklarını belirterek, “Yasama, yürütme, yargı, temel hak ve özgürlükler, kamu idaresi başlıkları altında belirlediğimiz unsurları 84 unsur içeriği ve 9 başlıkta yaptığımız değişiklikle anayasal garantiye kavuşturmayı hedefliyoruz” dedi. Bu tekliflerinin toplumsal mukavele taslağı olduğunu vurgulayan Erkek, şöyle konuştu:

“Değişiklik tekliflerimizi, demokrasinin asli gereği olan çoğulculuk ve uzlaşma prensipleri doğrultusunda toplumun tüm kısımları ile müzakere ettikten sonra seçimlerin çabucak akabinde Türkiye Büyük Millet Meclisine sunacağız. Bugün Cumhuriyet tarihimizin en derin krizini yaşıyoruz. İktisattan adalete, özgürlükten güvenliğe, eğitimden sıhhate akla gelen her alanda yaşanan bu çok istikametli kriz halinin en kıymetli sebebi Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi ismi altındaki keyfilik, kural tanımazlık, liyakatsizlik ve yozlaşmadır. Sorun sistemdedir. Sistemle iktisadın direkt ilişkili olduğunu biliyoruz. Güçlendirilmiş parlamenter sistemle Gazi Meclisi, bugün yaşadığı ağır vesayetten kurtaracağız. Yargıyı vesayetten kurtaracağız. Yargının üzerindeki siyasi tahakküme son vereceğiz. Yargının kurucu ögesi savunmayı ve baroları birinci defa anayasal garantiye kavuşturacağız. Seçilmiş mahallî yöneticilerin yargı kararı olmadan misyonlarından alınmalarına son vereceğiz. Basını, sivil toplum örgütlerini, düzenleyici ve denetleyici kurumları vesayetten kurtaracağız. Cumhuriyetimiz ikinci yüzyılına adım atarken, bu topraklara eşitliği, özgürlüğü, adaleti daima birlikte getireceğiz. Önümüzdeki birinci seçimde, otoriter bir sistemden yana olanlar değil, demokrasiden yana olanlar kazanacak; altılı masanın ortak Cumhurbaşkanı adayı, Türkiye’nin 13. Cumhurbaşkanı olacaktır.”

“Seçim barajı yüzde 3 olacak”

DEVA Partisi Genel Lider Yardımcısı Mustafa Yeneroğlu da “Meclisinin temsil gücünü artırabilmek maksadıyla seçim barajını yüzde 3’e düşüreceğiz. Siyasi partiler hakkındaki yaptırım kararlarını Avrupa Kurulu standartları ışığında değiştirecek, demokrasinin vazgeçilmez ögesi olan siyasi parti hürriyetini güçlendireceğiz. Diasporanın direkt mecliste temsil edilmesini sağlayacağız” tabirini kullandı. İkinci olarak yasama bağışıklığını güçlendireceklerini belirten Yeneroğlu, dokunulmazlıkların kaldırılması için üye tam sayının salt çoğunluğunu gerekli kılacaklarını açıkladı. Mustafa Yeneroğlu, şöyle devam etti:

“Üçüncü olarak, kanun imal süreçlerini demokratikleştireceğiz. Bu başlıkta birçok düzenlemeyi, üzerinde çalıştığımız meclis içtüzüğüne işleyeceğiz. Anayasada ise milletlerarası antlaşmalardan geri çekilmenin Meclisin asli yetkisi olduğunu teminat altına alacağız. Böylelikle Cumhurbaşkanı, milletlerarası bir kontrattan gece yarısı tek başına çıkma kararı veremeyecek. Bakanlar Şurası’nın kanun kararında kararname çıkarma yetkisini, yetki kanununa dayanması ve temel hak ve hürriyetlerin kanun kararında kararnamelerle düzenlenemeyeceği kaidesiyle kabul ediyoruz. Cumhurbaşkanının kanunları veto etme yetkisine son verecek, bu yetkiyi geri gönderme yetkisi ile sınırlayacağız. Geri gönderilen kanunlar, Meclis tarafından kolay çoğunlukla motamot kabul edilebilecek. Dördüncü olarak, Meclis’in kontrol yetkisini güçlendireceğiz. Şeffaf ve hesap verebilir bir idare için hükümete hesap sorulabilmesini sağlayacak araçları artırıp tesirli kılacağız. Hükümet, başbakan ve bakanlar hakkında gensoru verme yetkisini tesis edeceğiz. Bu yenilikle, Bakanlar Konseyi aleyhine verilen güvensizlik önergelerine yeni Başbakanın isminin eklenmesini mecburî kılacağız. Böylelikle meclis, istikrarın gereği olarak lakin yeni hükümeti kurmakta birleşebilirse mevcut hükümeti düşürebilecektir.”

Beşinci olarak, parlamentoların tarihî bir kazanımı olan “bütçe hakkının devredilmezliği ilkesini” tesis edeceklerini vurgulayan Yeneroğlu, Meclis bünyesinde Kesin Hesap Kurulu kuracaklarını, Kurul Liderinin da ana muhalefet partisinden olmasını Anayasada açıkça düzenleyeceklerini bildirdi.

Demokrat Parti Genel Sekreteri Serhan Yücel ise mevcut anayasanın en sorunlu kısmının “tek adam rejimi” üzerine kurgulanan “yürütme” olduğunu savundu.

Mevcut sistemde yürütmenin konforu için yasama ve yargının fonksiyonsuz bırakıldığını sav eden Yücel, “Bu ucube sistemde, bakanlıklar ve kamu kurumları vazife, yetki ve sorumluluklarını ifa ederken anayasa ve kanunlara bakmak yerine, tek bir kişinin iki dudağının ortasına bakmak zorundadır” görüşünü lisana getirdi.

Yücel, hazırladıkları anayasa değişikliği önerisi ile şeffaf, denetlenebilir ve hesap veren bir yürütmeyi, idarede istikrar ile bütünlüğü tekrar inşa etmeye uğraş ettiklerine dikkati çekerek, “Bu çerçevede, Cumhurbaşkanlarının bir periyot ve 7 yıl için seçilebilmesini öneriyoruz, seçilen Cumhurbaşkanı’nın varsa partisi ile ilişiğinin kesilmesini teklif ediyoruz. Cumhurbaşkanının kanunları veto yetkisini kaldırıyor, kendilerine yalnızca bir kereye mahsus geri gönderme hakkı tanıyan bir düzenleme yapıyoruz” açıklamasında bulundu. Yücel, konuşmasını şöyle sürdürdü:

“Önerdiğimiz Anayasal tertipte Cumhurbaşkanı, en çok milletvekiline sahip olan partiye hükümeti kurma misyonu verecek. Bakanlar, başbakan tarafından, TBMM üyeleri ortasından yahut gereksinim halinde milletvekilli seçilme yeterliğine sahip olan Türk vatandaşları ortasından seçilecek. Başbakan ve bakanlar, kişisel ve kolektif olarak Meclise karşı sorumlu olacak, bakanlar yahut hükümet hakkında gensoru verilebilecek. Başbakan ve bakanlara, haklarındaki savlar ile ilgili Meclis Soruşturması açılabilecek. Meclisin sevk kararı vermesi halinde ilgililer Aziz Divan’da yargılanabilecek. Teklifimize nazaran, Cumhurbaşkanının ya da Bakanlar Heyeti’nin tek başına OHAL ilan etme yetkisi yoktur. OHAL ilan etme yetkisi, Cumhurbaşkanı başkanlığında toplanan Bakanlar Heyeti’ne aittir.”

Barolar Birliğine düzenleme

Gelecek Partisi Genel Lider Yardımcısı Serap Yazıcı da tekliflerinin, yargı mensuplarına kişisel bağımsızlıklarını, yargı kuruluşlarına da kurumsal bağımsızlıklarını sağlayan yenilikler içerdiğini söyledi. Hakimlik ve savcılık teminatını düzenleyen 139. hususa coğrafik teminatın eklendiğini anlatan Yazıcı, şunları kaydetti:

“Böylece hakim ve savcıların ferdi bağımsızlıkları güçlendirilmiştir. Yargı mensuplarının kişisel bağımsızlıklarını güçlendirmek maksadıyla ayrıyeten Yargıçlar Konseyi ve Savcılar Şurası formunda iki organ düzenlenmiştir. Yargıçlar Heyeti, yargıçların özlük hakları konusunda, Savcılar Heyeti ise savcıların özlük hakları konusunda karar verme yetkisine sahip olacaktır. Öte yandan bu yenilikle adil yargılanma hakkının bir öteki ögesi olan silahların eşitliği prensibi garanti edilecektir. Bu karar kapsamında Türkiye Barolar Birliğine özerk bir statü sağlanmış, bu yenilikle avukatlık mesleğine sahip olması gereken prestij kazandırılmıştır. Anayasanın ve hukukun üstünlüğünün teminatı olan Anayasa Mahkemesi’nin kuruluşu, üye kompozisyonu, üyelerin seçiminde izlenen sistemle çalışma adapları ve Yüksek Mahkeme’nin yetkileri tekrar düzenlenerek Mahkeme’nin aktifliği güçlendirilmiştir. Bu hedefle Anayasa Mahkemesi’nin ağır iş yükü dikkate alınarak üye sayısı on beşten yirmi ikiye çıkarılmış, hala iki daire ve bir Genel Şura halinde çalışan Mahkeme’nin dört daire ve bir Genel Heyet halinde çalışması sağlanmıştır.”

İYİ Parti Genel Sekreteri Uğur Poyraz ise güçlü, kalkınmış ve demokratik Türkiye’nin inşası için hazırladıkları anayasa değişikliği çalışmasında, temel hak ve hürriyetlerin garantiye kavuşturulması için kimi teklifler hazırladıklarını bildirdi. Poyraz, şu görüşleri lisana getirdi:

“Temel hak ve hürriyetler açısından değişiklik teklifimizin ruhunu yansıtan birinci düzenleme başlığa ilişkindir. Anayasanın ikinci kısmının başlığını ‘Temel hak ve hürriyetler’ olarak değiştirerek otoriter anayasacılık anlayışına karşı demokratik ve özgürlükçü anayasa inşası inanç ve kararlılığımızı vurguluyoruz. İnsan onurunun dokunulmazlığını ve devletin buna hürmet gösterme ve müdafaa yükümlülüğü ile temel hak ve hürriyetlerin bütünlüğünü ve yasama yürütme ve yargıyı bağlayıcı olduğunu Anayasanın 12’nci unsuruna ekliyoruz. Devlete insan hakları ihlallerini tedbire ve herkesin haklardan yararlanmasını sağlama yükümlüğünü getiriyoruz. Niyet, kanaat ve söz hürriyetini tek bir hususta düzenliyoruz. Hiç kimsenin niyetlerinden dolayı ayrımcılığa tabi tutulamayacağını, anayasal prensip olarak belirliyoruz. Bu değişiklik sonucunda tabir hürriyeti, çoğulcu bir demokrasinin gerektirdiği ölçüde genişlemiş olacaktır. Milletvekili genel seçimlerinde geçerli oyların yüzde birini alan partilere devletin mali yardımda bulunacağı ve bu yardımın dörtte birinin partiler ortasında eşit olarak dağıtılacağı, geri kalan fiyatın ise partilerin elde ettikleri oy oranına nazaran paylaştırılacağı düzenlemesini getiriyoruz.

Demokratik hayatın vazgeçilmez ögesi olan siyasi partiler hakkında Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kapatma davası açabilmesini TBMM’nin müsaadesine bağlıyoruz. Kapatma kararı lakin odak olma halinde verilebilecek. Daha yalın bir düzenleme ile odak olma tarifine ‘yoğun, daima ve demokratik sisteme önemli tehlike oluşturacak bir şekilde’ kavramları ile fıkranın son cümlesine ‘yasama sorumsuzluğu kapsamında kullanılan oy, kelam ve niyet açıklamaları odak olmanın tespitinde gözetilemez’ kararını ekliyoruz.”

“Yerel idarelerde yetki artırımı ve RTÜK düzenlemesi”

Saadet Partisi Genel Lider Yardımcısı Bülent Kaya ise “Güçlendirilmiş Parlamenter Sistem Mutabakat Metni”nde yer verdikleri başka başlıkların ise “Kamu Yönetimi” ve “Siyasi Etik” olduğunu hatırlattı. Kaya, şu bilgileri paylaştı:

“Mutabakat metnindeki gayelerimizden bir tanesi lokal idarelerin yetki ve sorumluluklarının artırılması, lokal idarelerde demokratik iştirak, şeffaflık ve hesap verebilirlik prensiplerinin hakim kılınması, merkezi idarenin lokal idareler üzerindeki idari kontrolünün hudutlarının açıkça belirlenerek yerindelik kontrolü manasına gelen vesayet uygulamalarına son verilmesi idi. Bunu teminen Anayasa’nın 127. unsurunda bir değişiklik teklifi öngördük. Bu değişiklik teklifimizde vazifesi ile ilgili bir kabahat sebebi ile hakkında soruşturma yahut kovuşturma mahalli yönetim organlarının yahut bu organın üyelerinin, İçişleri Bakanı tarafından vazifeden uzaklaştırılma uygulamasına son veriyoruz. Mutabakat metnimizde kamu idaresi başlığı altında mutabık kaldığımız bir öbür nokta akademik özgürlük ve üniversitelerle ilgili düzenlemelerdir. Yükseköğretimde özgür ve çoğulcu bir sistem oluşturarak üniversitelerin bilimsel özerkliklerinin yanında, idari ve mali özerkliklerini de anayasal teminat altına almak, Yükseköğretim Şurası’nı kaldırarak yerine yetkileri uyum misyonu ile sonlandırılmış, üyelerinin ise demokratik meşruiyet temeline dayanılarak seçildiği üniversiteler ortası bir heyet tesis etmek emeli ile Anayasanın 130. ve 131. hususlarında değişiklik öngördük.

Mutabakat metnimizde kamu idaresi başlığı altında mutabık kaldığımız bir başka nokta da düzenleyici ve denetleyici kurumlardı. Bu kurumlardan bir tanesi ve bugün maalesef en tartışmalı hale gelen kurumların başında gelenlerden bir tanesi de Radyo ve Televizyon Üst Konseyidir. Anayasanın 133. hususundaki değişiklik teklifimiz ile bu şuranın çoğulculuk, özerklik ve tarafsızlık unsurlarına bağlı olarak çalışmasını temin etmeyi amaçladık.”

Açıklamaların akabinde 6 Genel Lider, hazırlanan anayasa değişikliği önerisi kitapçığıyla basın mensuplarına poz verdi.